أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )
60
الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )
آن بيفزاييم ، آنگاه بود و نبود كتاب و حتى دانستن و ندانستن آنچه در آن است ، يكسان خواهد بود « 195 » » . حال معلوم مىشود چرا بيرونى در درستى آوانويسى نامهاى يونانى مواد دارويى در ترجمهء عربى آثار ديوسكوريد ، جالينوس ، اوريباسيوس ، پولس و ديگر مؤلفان يونانى اطمينان نداشت « 196 » و مقابلهء مجدد اين نامها را با نوشتهء يونانى آنها و وارد كردن برخى اصلاحات ، ضرورى مىشمرد . لكن بيرونى براى نوشتن واژههاى يونانى و سريانى با الفباى عربى ، هيچگونه نشانههاى اضافى را به كار نمىگيرد و در اين مسئله ظاهرا در اصل از سنت برقرارشده پيروى مىكند . مقابلهء آوانويسى واژههاى يونانى در صيدنه با نگارش آنها در ترجمهء عربى ديوسكوريد نشان مىدهد كه بيرونى در بسيارى از موارد و بهطور عمده از راه مشخص كردن حروف مصوت به كمك « الف » ، « واو » و « يا » ، تغييراتى را در آنها وارد كرده است . مثلا در شمارهء 83 : « اقاقاليس » [ ] ، ديوسكوريد ، I ، 96 : اقاقليس ؛ « انثاميس » [ ] ، ديوسكوريد ، III ، 131 : « انتمس » ؛ شمارهء 124 : « اقيمون » [ ] ، ديوسكوريد ، II ، 142 : « اوقمن » ؛ شمارهء 189 : « بوفثالمون » ، ديوسكوريد ، III ، 132 : « بفثلمن » « 197 » . بيرونى توانست آوانويسىهاى عربى مصطلحات را با نوشتههاى يونانى آنها ، در محدودهء نامهاى ذكرشده در آثار ديوسكوريد و اوريباسيوس تطبيق كند ، زيرا همان گونه كه خود مىنويسد ، نسخههايى از كارهاى اين دانشمندان در اختيارش بود كه نامهاى مواد دارويى را به خط يونانى نيز در بر داشت . « 198 » نسبت به ديگر نامهاى داروها كه در آثار جالينوس ، پولس و ديگران ديده مىشد ، بيرونى ظاهرا ناگزير بود به نسخههاى موجود ترجمهء عربى آثار آنها و همچنين ، همان گونه كه خود فكر مىكند ، به فرهنگ ( 195 ) . نك . همينجا ، ص 171 . ( 196 ) . بيرونى پيش از اين نيز بىاعتمادى خويش را به آوانويسى واژههاى يونانى ابراز داشته بود . بيرونى در « فهرست » آثار رازى كه در سال 1036 تنظيم كرده بود ، درحالىكه دربارهء پيدايش پزشكى يونان سخن مىگويد ، به ذكر نام عمدهترين نمايندگان آن اكتفا مىكند . اما دربارهء شاگردان آنها مىگويد كه آوردن نام آنها بىفايده است زيرا از منابعى به خط سريانى يا يونانى كه ما را در برابر اشتباهات تضمين كند ، نقل نمىكنيم . ( 197 ) . دربارهء ديگر تفاوتها بين آوانويسى بيرونى و ترجمهء عربى ديوسكوريد نك . شمارههاى 40 ، 46 ، 122 ، 229 ، 340 ، 341 ، 381 ، 507 و جز اينها . ( 198 ) . نك . همينجا ، ص 173 .